Miesięcznik Polskiego Związku
Inżynierów i Techników Budownictwa
ISSN 0021-0315

MAIDL B., THEWES M., MAIDL U.: Handbook of Tunnel Engineering, Vol. I: Structures and Methods (Podręcznik inżynierii tuneli, t. I: Konstrukcje i metody). Ernst & Sohn, Berlin 2013. Stron XXVIII + 455, rysunków 444, tablic 56, pozycji piśmiennictwa 386. Cena 89,- euro.

Książka jest angielskojęzycznym zwieńczeniem trzech wcześniejszych wydań niemieckich, z lat 1984, 1994 i 2004. Ideą przewodnią książki mogą być słowa cytowane w jej pierwszym wydaniu: Sztuką inżyniera jest unikanie dużych ciśnień w gruncie, tj. – nie zezwolenie na ich zaistnienie, co jest zadaniem trudniejszym niż pokonanie ciśnienia gruntu po jego powstaniu. A więc u podstaw książki tkwi filozofia uprzedzania niekorzystnych zaszłości przy wykonywaniu tuneli.

 

 

Inżynieria tuneli jest jedną z najstarszych i najbardziej frapujących dyscyplin budownictwa. Historycznie łączy się ściśle z potrzebami górnictwa i wojskowości. Zawiera ona zawsze wiele nieszablonowych wyzwań. Potrzeba tu nie tylko dobrej wiedzy teoretycznej, ale też doświadczenia w zakresie geologii, geomechaniki, konstrukcji ze stali, betonu i drewna, technologii maszyn, procesów technologicznych i zarządzania budową. Pierwszy tom książki koncentruje się na praktycznych zagadnieniach w dziedzinie wykonawstwa tuneli, głównie za pomocą drążenia i metodą wybuchową.

Rozdział 1. (strony 1-8) dotyczy aspektów historycznych tuneli, wraz z ich klasyfikacją. Przedstawiono wykaz szeregu ważniejszych tuneli na świecie, podając okres ich powstania, długość, wielkość urobku i informacje na temat sposobu ich wykonania.

Rozdział 2. (s. 9-144) obejmuje problematykę metod rozparcia górotworu, uwzględniając charakterystykę konstrukcyjną materiałów obudowy, w tym drewna, stali i betonu, a także różne technologie wykonawcze iniekcji, zamrażania i kotwienia rodzimego materiału górotworu.

Klasyczne metody wykonawstwa tuneli i ich rozwój przybliżono w rozdziale 3. (s.  145-166). Omówiono sposoby usuwania gruntu i obudowy wyrobiska, przywołując metody stosowane w Belgii, Niemczech, Austrii, Szwajcarii, Anglii i Włoszech.

Rozdział 4. (strony 167-188) dotyczy głównie drążenia tuneli metodą odstrzałową. Przedstawiono ogólne zasady i niektóre sposoby szczególne, wraz z typowymi tu sposobami zabezpieczania wyrobiska.

W rozdziale 5. (s. 189-284) omówiono wykonywanie tuneli metodą drążenia i wybuchów. Podano mechaniczne sposoby usuwania urobku, a więc jego załadunek i transport. Scharakteryzowano mechanizację i automatyzację tego procesu. Przywołano też ekologiczny wpływ tej metody na otoczenie.

Rozdział 6. (s. 285-378) poświęcono omówieniu mechanicznych metod drążenia tuneli. Wyszczególniono różne metody tarczowe, wespół z hydraulicznym transportem urobku, przedstawiono maszyny wiercące do twardych skał oraz nakreślono kombinacje pracy tarcz kroczących z udziałem odspajania odstrzałowego, a także opisano potrzebną tu pracę koparek. Na tym tle przeanalizowano problematykę powstającego  tutaj ryzyka.

W rozdziale 7. (s. 379-408) poruszono sprawy drążenia tuneli o małych średnicach – z udziałem człowieka i bez jego udziału. Opisano stosowaną tu mechanizację tych procesów.

Rozdział 8. (s. 409-426) przybliża zagadnienia wentylacji podczas fazy wykonywania tuneli – naturalnej, pod ciśnieniem, odciągowej i kombinowanej. Wymieniono stosowane urządzenia i media, wraz z przynależną analizą kosztów.

Podręcznik powołuje się na bardzo liczne źródła literaturowe – nie tylko niemieckie, ale także, w około 15%, na zagraniczne, głownie szwajcarskie i austriackie, włącznie z odwołaniem się do właściwych ustaleń normowych.

Można stwierdzić, że książka zawiera bardzo obszerny, nowoczesny materiał źródłowy w dziedzinie wykonawstwa tuneli, który w nadaje jej rangę podręcznika wiodącego co najmniej w skali europejskiej. Może ona służyć za podstawę każdego wykładu politechnicznego w omawianej dziedzinie oraz zapewnić znaczną pomoc w zastosowaniach praktycznych. Książkę można polecić także specjalistom w Polsce.

Prof. dr hab. inż. Zbigniew Cywiński