Miesięcznik Polskiego Związku
Inżynierów i Techników Budownictwa
ISSN 0021-0315

MÖLLER G.: Geotechnik (Geotechnika). W serii: Bauingenieur-Praxis. Wydanie 3. Ernst & Sohn, Berlin 2016. Str. XVIII + 601, liczne tablice i rysunki.

            Jak to możliwe, by w jednej książce, nawet liczącej 600 stron, zawrzeć całość geotechniki – tak bogatej dziedziny budownictwa? Można próbować – po zapoznaniu z tym dziełem okazuje się ono godne uwagi i studiowania oraz użyteczne w pracy. Autor książki pisze w przedmowie, że ma być ona pomocą w przyswojeniu i korzystaniu z nowych norm europejskich, w szczególności EN 1997-1 Eurokodu 7 oraz norm wykonawstwa fundamentów. Książka może służyć jako swoisty „bryk”, zawierający najpotrzebniejszy materiał, gdyż objętość stosowanych norm i ich uzupełnień w różnych krajach wzrosła niepomiernie.

 

            Rozdział 1. (18 stron) stanowi w istocie wprowadzenie do Eurokodu 7, oparte na obszernym niemieckim „Handbuchu”. Omawia nowe dla wielu Niemców zasady projektowania metodą stanów granicznych i częściowych współczynników bezpieczeństwa oraz normę DIN 1054 uzupełniającą Eurokod 7. Kolejny rozdział „Mróz w podłożu gruntowym” (11 stron) opisuje m.in. kryteria wrażliwości gruntów na przemarzanie, szkody mrozowe oraz zabezpieczenia dróg i budynków. Rozdział 3. "Wzmacnianie podłoża” (37 stron) przedstawia dość ogólnie różne metody ulepszania powierzchniowego i wgłębnego gruntu, podstawy technologii oraz zastosowania. Sporo miejsca poświęcono klasycznym zastrzykom (cementowym, chemicznym) i iniekcji strumieniowej.

            Obszerny rozdział „Fundamenty bezpośrednie” (58 stron) zajmuje się różnymi zagadnieniami projektowania geotechnicznego i konstrukcyjnego stóp, ław i płyt fundamentowych. Opisano wpływ rozkładów naprężeń (reakcji) gruntu pod fundamentem (wstępnie zadanych, podłoża sprężystego typu Winklera i typu Boussinesqa) na siły wewnętrzne w fundamencie, wyznaczanie modułów podłoża oraz uwzględnianie interakcji podłoża i konstrukcji posadawianej budowli.

            Rozdział 5. „Pale” (90 stron) przedstawia ich podział, charakterystykę i rodzaje zastosowań. Opisano wykonawstwo głównych typów pali (przemieszczeniowych, wierconych, specjalnych, mikropali). Obszernie omówiono projektowanie zgodnie z wymaganiami DIN EN 1997-1, na podstawie danych w wytycznych EA Pfähle z 2012 r. (modele obliczeniowe i wyznaczanie oporów gruntu, określanie nośności, przemieszczeń, pracy pali w grupach, sprawdzenie stanu granicznego użytkowalności, obliczenia pali na obciążenia boczne itp.). Nie wspomniano jednak o popularnych obecnie fundamentach płytowo-palowych. Opisano zasady kontroli pali: próbne obciążenia statyczne, badania dynamiczne i ciągłości. Kontynuacją tych zagadnień jest rozdział „Ruszty palowe” (33 stron), dotyczący głównie ręcznych obliczeń statyki ustrojów z palami pionowymi, ukośnymi, przestrzennych itp. Rozdział 7. „Zakotwienia” (35 str.) przedstawia konstrukcje i wykonywanie różnych odmian gruntowych kotew iniekcyjnych, zasady projektowania geotechnicznego, wymiarowania konstrukcyjnego, kontroli oraz wytyczne stosowania. Jednak nie uwzględniono istotnych zmian Eurokodu 7-1 w 2013 r.

            W rozdziale „Odwodnienia” (62 stron) omówiono przepływ wody w gruncie, stateczność hydrodynamiczną, sposoby odwadniania wykopów, studnie, igłofiltry, obliczenia hydrauliczne i projektowanie odwodnień (wydatek, zasięg leja depresji itp.).

            Rozdział „Mury oporowe (Ściany oporowe grawitacyjne)” (30 stron) dotyczy ścian masywnych, kątowych, żebrowych itp. Obszernie opisano obliczanie parcia gruntu, stateczności i przemieszczeń. Omówiono też zasady i rozwiązania odwodnienia ścian. Przedmiotem rozdziału „Ścianki szczelne” (46 stron) są głownie ścianki stalowe (rodzaje i konstrukcje grodzic, połączenia, korozja), zagłębianie ścianek (wbijanie, wibrowanie, wciskanie). Przedstawiono obliczanie ścianek szczelnych i wymiarowanie obudów wykopów (parcie gruntu, stateczność, siły wewnętrzne, przemieszczenia). Krótki rozdział (11 stron) dotyczy ścian palowych: konstruowania, wykonawstwa, ogólnych zasad obliczeń. W obszerniejszym rozdziale 12. „Ściany szczelinowe” (45 stron) podano ich konstrukcje i zastosowania, metody wykonywania i sprzęt, właściwości zawiesin stabilizujących i sprawdzanie stateczności szczeliny. W rozdziale, którego tytuł można przetłumaczyć jako „Lekkie konstrukcje oporowe” (55 stron), dość obszernie opisano m.in. skarpy wykopów nieobudowanych, płytkie wykopy sieci podziemnych, konstrukcje i wymiarowanie ażurowych ścian oporowych (kaszycowych z prefabrykatów żelbetowych, z gruntu zbrojonego taśmami stalowymi), konstrukcji zbrojonych geosyntetykami (ścian, stromych skarp) i gwoździowanych.

            Ostatni rozdział „Normalizacja europejska w geotechnice” (7 stron) zawiera informacje o europejskich normach projektowania – eurokodach, załączniku krajowym do normy DIN EN 1997-1 oraz związanych niemieckich normach i wytycznych projektowania, europejskich normach wykonawstwa robót fundamentowych, jak też zasady prawne wdrażania tych norm w Niemczech. Pracę zamyka imponujący wykaz piśmiennictwa (331 pozycji), wykaz 25 firm fundamentowych oraz wyczerpujący skorowidz rzeczowy (14 stron).

            Obszerne dzieło przedstawia szeroki zakres zagadnień, podając potrzebne i rzeczowe informacje. Autor zastrzega, że wiele spraw omówiono tylko w zarysie. Można by też wymienić sporo, które pominięto lub byłyby warte rozwinięcia. Ograniczony przez objętość pracy materiał uzupełniono bardzo bogatą bibliografią źródeł. Materiał przedstawiono metodycznie, większość rozdziałów zawiera główne definicje, informacje o normach, klasyfikacje, podstawowe dane itp. Szczególną wartością tej pracy są liczne przykłady obliczeń fundamentów. Wprawdzie obecnie w projektowaniu powszechnie korzysta się z programów komputerowych (nie zawsze ze zrozumieniem problemu …), to jednak proste przykłady najlepiej pozwalają zapoznać się ze szczegółami projektowania na podstawie eurokodów, z wykorzystaniem zharmonizowanych norm DIN.

            Książkę wydano starannie, tekst jest czytelny, a rysunki dobrze przygotowane. Ale gruba książka, do której będzie się wielokrotnie sięgać, powinna mieć raczej solidniejszą okładkę niż tekturową. Praca jest użyteczna dla specjalistów, jak i osób chcących uzupełnić wiedzę geotechniczną oraz zapoznać się ze stosowaniem Eurokodu 7. Można ją zwłaszcza polecić konstruktorom budowli i geotechnikom, a także badaczom i studentom.

                                                                                  Dr inż. Bolesław Kłosiński